Cái đêm hai vợ chồng gửi con đi nghe kể chuyện nghề
Tôi nhớ cái đêm đó rõ hơn nhiều buổi họp quan trọng trong đời làm nghề của mình.
Hôm ấy tôi vừa đi học với thầy Long về, người còn mệt, đầu còn đầy chuyện. Đã tầm mười một, mười hai giờ khuya. Giờ mà đáng lẽ ai cũng chỉ muốn về nhà, tắt đèn, ngủ lấy sức cho ngày mai. Vậy mà hai vợ chồng Thủy gửi con ở nhà, chạy ra, chỉ để nghe tôi kể chuyện.
Không có buổi tư vấn nào. Không có cái hẹn làm ăn nào. Chẳng ai bán gì cho ai. Họ ra, chỉ vì muốn nghe tôi kể về cách tôi làm nghề. Về những chiếc răng. Về những ca khó. Về cái nghề mà cả ba chúng tôi đang đổ vào đó những đêm dài như thế này.
Con còn nhỏ. Đêm đã khuya. Vậy mà họ vẫn thu xếp để đi.
Tôi kể, họ nghe, rồi cả ba cùng cười. Sau đêm đó, hai vợ chồng nói vui với tôi một câu mà tới giờ tôi vẫn giữ: “Em cười cả đêm sau khi gặp anh, nghe anh kể chuyện làm nghề.”
Câu đó nghe thì nhẹ. Nhưng tôi hiểu, để một người mẹ có con nhỏ chịu bỏ giấc ngủ khuya, ra ngồi nghe một người anh trong nghề kể chuyện, thì cái kéo họ ra khỏi nhà phải là một thứ đủ mạnh. Là cảm giác gặp đúng người, đúng tần số — gặp một người cũng đang trăn trở y hệt những điều mình trăn trở.
Thủy chỉn chu hơn tôi rất nhiều. Nhưng cái đêm đó tôi nhận ra, chỗ chúng tôi giống nhau nằm ở nơi sâu hơn tay nghề: cùng thương cái nghề này thật lòng. Có những người, ngồi với nhau một lần là biết sẽ còn đi cùng nhau lâu.
Câu hỏi ai cũng ôm khi ngồi lên ghế nha khoa
Làm nghề đủ lâu, tôi nhận ra gần như ai ngồi xuống ghế nha khoa cũng mang theo một câu hỏi, dù ít người nói thành lời: “Bác sỹ ơi, làm sao em biết chỗ nào đáng tin?”
Đằng sau câu hỏi đó là những nỗi sợ rất thật. Sợ bị vẽ thêm bệnh. Sợ một cái răng lẽ ra chỉ cần giữ lại thì bị mài, bị nhổ. Sợ trao niềm tin nhầm chỗ mà chẳng biết bấu víu vào đâu để chọn cho đúng. Người trong nghề cũng có nỗi loay hoay riêng: nhiều bác sỹ trẻ đi tìm một người đi trước làm nghề đàng hoàng để soi vào mà bước tiếp. Ai cũng ngán những lời quảng cáo thổi phồng. Ai cũng chỉ mong gặp một người thật, với giá trị thật.
Mỗi lần có người hỏi tôi câu đó, tôi ít khi trả lời bằng lý thuyết. Tôi kể về những người tôi biết chắc là tử tế trong nghề. Bài này cũng vậy. Một câu chuyện, một bức chân dung, chứ không phải lời tư vấn điều trị cho riêng ai — răng mỗi người mỗi khác, muốn chắc thì phải đến khám.
Hôm nay tôi kể về một người như thế: bác sỹ Thu Thủy.
Lần đầu gặp Thủy: bữa ăn khuya ở Sài Gòn
Tôi gặp Thủy lần đầu trong một lớp học về kinh doanh trong nha khoa ở Sài Gòn. Không phải trong giờ học, mà trong một bữa ăn khuya, khi mấy anh em nán lại nói chuyện nghề. Bàn hôm đó có anh Phạm Bích Trí, có anh Chiến Athena, và có một người tôi chưa từng gặp.
Ấn tượng đầu tiên về Thủy: một người đàn em nhỏ nhắn. Thông minh, nhanh nhẹn, hòa đồng — và kỹ tính đến mức tôi để ý ngay. Cái kỹ tính ấy không phải kiểu khó chịu. Nó là sự chỉn chu toát ra từ cách một người ngồi, cách nói, và nhất là cách lắng nghe. Trong nghề của chúng tôi, người biết lắng nghe trước khi chạm tay vào một chiếc răng thường là người làm nghề tử tế. Tôi nhớ mình đã nghĩ vậy.
Sau này tôi mới biết rõ hơn về em. Thủy tên đầy đủ là Trần Thị Thu Thủy, Thạc sĩ – Bác sỹ Răng Hàm Mặt, hơn mười năm hành nghề, người sáng lập Nha Khoa Như Tâm ở TP.HCM. Nhưng những dòng lý lịch ấy tôi để sau. Cái tôi cảm nhận trước là con người.
Thủy có con nhỏ. Vậy mà em vẫn đi học, đi xa, tìm người giỏi để học nghề. Về sau tôi mới hay em đã âm thầm theo dõi hành trình làm nghề của tôi từ lâu, chỉ chưa có dịp nói ra.
Chúng tôi thân nhau nhanh, theo cái cách hai người cùng tần số vẫn nhận ra nhau. Cùng năng lượng, cùng một kiểu tin về nghề. Ngồi ăn chung một bữa khuya thôi mà tôi đã có cảm giác đây là người sẽ còn đi cùng mình một đoạn đường dài.
Người đàn em “chỉn chu hơn tôi rất nhiều”
Có lần ngồi với nhau, tôi nói thật lòng: cách Thủy làm nghề nhiều khi giống hệt tôi. Cùng một cách nhìn về chiếc răng, cùng một kiểu dè dặt trước khi động vào bất cứ thứ gì trong miệng người bệnh. Nhưng rồi tôi phải công nhận, và nói ra mà không thấy ngại: em chỉn chu hơn tôi rất nhiều.
Chỉn chu không phải chuyện bàn ghế ngay ngắn. Tôi nói về cách em chăm chút từng cái răng để bảo vệ nó. Một chiếc răng còn giữ được, em tìm mọi cách giữ, thay vì vội thay thế. Cái kỹ tính ấy nằm ở chỗ người bệnh không nhìn thấy: thêm một lượt kiểm tra, hỏi lại cho chắc, chịu khó hơn một chút hôm nay để ngày mai đỡ phải sửa.
Tôi trọng sự chỉn chu đó, vì tôi tin kỷ luật hơn năng khiếu. Một người khéo tay mà cẩu thả vẫn thua một người bình thường mà cẩn thận từng bước. Với răng của người ta, tôi hay tự nhắc mình đừng bao giờ đại khái: cái tỷ lệ thất bại mình coi là nhỏ, với người đang ngồi trên ghế thì là toàn bộ hàm răng của họ. Chẳng ai muốn mình là cái ca hiếm hoi bị hỏng.
Em nhỏ nhắn, lại có con nhỏ, vậy mà chưa bao giờ tôi thấy em lấy đó làm cớ để làm cho xong. Em làm cho đúng, chứ không làm cho nhanh. Mỗi lần nhìn cách em giữ một chiếc răng thật, tôi lại thấy một người đàn em đang đi đúng con đường tôi tin — chỉ là đi kỹ hơn tôi. Và thú thật, nhìn em, tôi cũng tự nhắc mình phải cẩn thận hơn.
Lắng nghe trước khi chạm vào một chiếc răng
Trên trang của mình, Thủy để lại một câu tôi đọc xong nhớ mãi: “Gần mười năm lắng nghe trước khi chạm vào một chiếc răng.” Câu ấy nghe êm, nhưng ai từng cầm tay khoan đủ lâu đều hiểu đằng sau nó là bao nhiêu công. Lắng nghe trước, là chịu ngồi xuống hỏi cho ra bệnh, chụp phim, khám kỹ, chẩn đoán cho thật chắc rồi mới bàn tới chuyện làm gì. Không phải vừa liếc qua đã đọc ra một danh sách phải chữa.
Cách em làm nghề, gói lại trong một chữ, với tôi là bảo tồn. Còn cứu được răng thật thì tìm mọi cách mà giữ, chứ không nhổ đi thay mới cho nhanh, cho gọn. Cái gì cần thì làm, cái gì chưa cần thì khoan — em không đụng vào những thứ không đáng đụng. Và em nói thẳng: việc này được gì, giới hạn tới đâu, rủi ro nằm ở chỗ nào, nói hết cho người ta nghe rồi mới quyết. Làm xong chưa phải là xong; em còn theo dõi tiếp, canh cái răng ấy có yên không. Nhiều khi cái khó nhất của nghề không phải là biết làm, mà là biết dừng đúng lúc. Thủy dừng được.
Tôi thích cách em hiểu về niềm tin: niềm tin là thứ được bồi đắp dần qua năm tháng, bằng việc làm đúng lặp đi lặp lại, chứ không đến từ một lời hứa cho kêu. Đó đúng là thứ tôi vẫn gọi là nha khoa tử tế — giữ răng thật, thành thật với người bệnh, kiên nhẫn làm đúng từng ngày. Em chỉn chu hơn tôi nhiều, nên tôi hay nhìn em mà tự soi lại mình.
Tôi nói thêm một câu cho rõ. Mỗi hàm răng mỗi khác, và đây chỉ là chuyện tôi kể về một người tôi quý, không thay được việc bạn đến gặp bác sỹ để khám và tư vấn cho đúng hàm răng của mình.
Ẵm con bay ra Huế
Có một chuyện tôi hay nhớ về Thủy. Một người em trong nghề — bác sĩ Tím, một bác sỹ rất giỏi — khai trương phòng khám ngoài Huế. Thủy với ông xã ẵm cả con nhỏ, lên máy bay bay ra. Đường xa, con còn ẵm ngửa, chỉ để có mặt trong ngày vui của một người mình quý.
Không phải đi cho có mặt, cũng chẳng phải để chụp tấm hình đứng chung. Em ra Huế vì thật lòng muốn mừng cho một người em trong nghề, vậy thôi.
Cái chuyện nhỏ đó nói với tôi nhiều hơn mọi lời tự giới thiệu. Chọn ngày vui của ai để bay tới, chọn ai để đi cùng một đoạn đường — cái đó lộ ra con người mình rõ hơn bất cứ tấm bằng nào treo trên tường.
Thủy đi học cũng vậy. Tới các lớp của thầy Phạm Thành Long, em dẫn theo ông xã, hai vợ chồng cùng ngồi nghe, cùng ghi chép. Học nghề, mà cũng là học cách cùng nhau đi một con đường dài.
Tôi với Thủy quen nhau chẳng qua mối làm ăn nào. Chúng tôi tìm thấy nhau vì cùng tần số, cùng một thứ năng lượng — qua những câu chuyện làm nghề, qua một mạng lưới đồng nghiệp tôi thật lòng trân trọng. Những người giỏi, tử tế, ngồi xuống với bệnh nhân bằng tất cả trách nhiệm của mình.
Tôi tin những người tử tế trong nghề rồi sẽ tìm thấy nhau. Không ồn ào. Cứ lặng lẽ đứng về một phía, để một ngày ngoảnh lại, thấy mình đã đi chung đường tự bao giờ.
Người tử tế trong nghề nên giới thiệu cho nhau
Tôi viết bài này không phải để Thủy đông khách hơn. Thủy không thiếu khách, và tôi cũng vụng việc quảng cáo cho người khác.
Tôi viết vì một điều càng làm nghề tôi càng tin: người tử tế trong nghề nên giới thiệu cho nhau. Chúng tôi ít lắm. Còn người cần gặp một bác sỹ tử tế thì đông vô kể.
Nếu bạn là bác sỹ trẻ đang loay hoay tìm cho mình một hình mẫu, tôi mong bạn nhớ điều này. Người đáng để bạn soi vào không hẳn là người ồn ào nhất, hay có phòng khám sáng đèn nhất. Thường lại là người lặng lẽ chỉn chu trong từng ca nhỏ, dám nói thật cả khi sự thật không dễ nghe, và biết dừng lại thay vì cố làm thêm một thủ thuật không cần. Hãy tìm một người cùng tần số để đi đường dài. Đường này dài lắm, đi một mình sẽ mỏi.
Còn nếu bạn đang phân vân không biết đặt hàm răng của mình vào tay ai, tôi chỉ mong bạn nhớ vài điều mộc mạc. Một bác sỹ đáng tin là người chịu lắng nghe bạn trước khi chạm vào một chiếc răng. Là người nói thật cả phần được lẫn phần giới hạn, cả những rủi ro có thể xảy ra. Là người không dỗ bạn bằng những lời hứa lớn. Còn răng mỗi người mỗi khác, nên gặp bác sỹ khám trực tiếp mới biết đường đi cho đúng.
Thủy là một người như vậy.
Nên tôi giới thiệu Thủy, không phải vì Thủy cần, mà vì bạn xứng đáng biết trên đời có một người làm nghề như vậy.
Tôi có thể chỉ cho bạn một người tôi tin
Tôi làm nghề này đủ lâu để hiểu một điều: tôi không thể ngồi cạnh bạn bên mỗi chiếc ghế nha khoa. Nhưng tôi có thể chỉ cho bạn một người mà tôi tin.
Tôi tin Thủy không phải vì em nói hay. Tôi tin vì tôi từng thấy hai vợ chồng em gửi con ở nhà, chạy ra lúc gần nửa đêm chỉ để ngồi nghe chuyện làm nghề. Người chịu khó với cái nghề đến vậy thì sẽ chịu khó với từng chiếc răng của bạn.
Nếu những gì tôi kể chạm được vào bạn, xin đừng dừng ở lời tôi. Hãy đọc chính lời em kể về cách em làm nghề ở đây: bsthuynhakhoa.com/gioi-thieu.
Và cho phép tôi nhắc một câu, như tôi vẫn nhắc bệnh nhân mình: mỗi hàm răng mỗi khác. Đừng quyết định điều gì cho răng của bạn chỉ từ một bài viết. Nếu đang băn khoăn, hãy đến gặp bác sỹ để được khám và tư vấn cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Bác sỹ Thu Thủy là ai? Bác sỹ Trần Thị Thu Thủy là Thạc sĩ – Bác sỹ Răng Hàm Mặt, hơn mười năm hành nghề, người sáng lập Nha Khoa Như Tâm ở TP.HCM. Trong bài này, tôi kể về em như một người đàn em trong nghề mà tôi quý và tin — một người làm nha khoa theo hướng bảo tồn, lắng nghe kỹ trước khi điều trị.
“Nha khoa tử tế” mà bài viết nói tới là gì? Với tôi, đó là cách làm nghề giữ răng thật cho bệnh nhân tới cùng, thành thật cả về phần được lẫn phần giới hạn và rủi ro, không hứa hão, và biết dừng đúng lúc thay vì cố làm thêm một thủ thuật không cần thiết.
Đọc bài này rồi tôi có nên chọn nơi điều trị luôn không? Đây là một bài chân dung, không phải lời tư vấn điều trị cho riêng ai. Răng mỗi người mỗi khác. Muốn biết hàm răng của mình cần gì, bạn nên đến gặp bác sỹ để được khám và tư vấn cụ thể.
Làm sao nhận ra một bác sỹ nha khoa đáng tin? Vài dấu hiệu mộc mạc tôi hay nói: người chịu lắng nghe và khám kỹ trước khi chạm vào một chiếc răng; người nói rõ được gì, giới hạn tới đâu, rủi ro ở chỗ nào; người không dỗ bạn bằng những lời hứa lớn; và người ưu tiên giữ răng thật thay vì vội thay mới.
BS Đặng Quốc Sỹ — bác sỹ nha khoa, theo đuổi nha khoa tử tế và dành nhiều tâm sức dẫn dắt các bác sỹ trẻ.