Đôi dép cũ và một ông già đi bộ vượt qua tôi
Lần đầu tập chạy 5km, tôi xỏ một đôi dép bước ra khỏi nhà. Chạy lúp xúp. Có một ông già đi bộ còn vượt qua tôi. Hồi đó chạy 800m tôi đã thở dốc — tôi chưa bao giờ có năng khiếu thể thao. Không đồ chạy, không dáng đẹp, không một ai cổ vũ bên đường. Chỉ có đôi dép và một quyết định nhỏ xíu: bước ra khỏi cửa. Rồi tôi hoàn thành 5km đầu tiên.
Tôi kể chuyện đôi dép vì tôi biết nhiều bác sĩ nha khoa trẻ đang mang một nỗi sợ ít khi nói thành lời — sợ rằng chọn làm tử tế thì sẽ thiệt, sẽ chậm, sẽ không sống nổi với nghề. Bạn nhìn quanh: người ta đi nhanh hơn, ra tiền dễ hơn. Và bạn tự hỏi con đường chuẩn mực mình đang chọn có phải là con đường của kẻ khờ. Tôi hiểu. Tôi từng đứng đúng chỗ bạn đang đứng.
Nhưng đôi dép hôm đó dạy tôi một điều, và phòng khám nhiều năm sau xác nhận lại: thứ giữ ta đi đúng đường không phải cảm hứng. Cảm hứng đến rồi đi. Thứ giữ ta lại là kỷ luật — quyết định lặp lại mỗi ngày, ngay cả khi không ai nhìn, ngay cả khi ta chạy chậm hơn một ông già đi bộ. Làm tử tế không phải một cơn hào hứng bốc lên rồi tắt. Nó là việc sáng nào cũng phải chọn lại, kể cả những sáng ta chẳng muốn chọn.
Bài viết này, tôi viết cho bạn — người đang phân vân giữa làm nhanh ra tiền và làm tử tế đường dài.
Từ 5km lúp xúp đến vạch đích Ironman: kỷ luật hơn năng khiếu
Hãy để tôi kể tiếp câu chuyện đôi dép, vì nó đi xa hơn bạn tưởng.
Tôi không có năng khiếu thể thao. Nói thật, hồi đó chạy chừng 800 mét thôi tôi đã thở dốc, hai chân nặng như đeo chì. Lần đầu tập chạy 5km, hôm sau tôi đau nhừ cả người, đau đến mức chỉ muốn nằm yên và tự nhủ: mình không hợp với môn này.
Nhưng thay vì nghỉ, sáng hôm sau tôi lại xỏ đôi dép, bước ra khỏi nhà. Từ 5km đó, tôi chạy nhiều hơn. 10km. Rồi nhiều năm sau, tôi về đích một giải Marathon 42km, và hoàn thành cả Ironman 70.3. Cái anh chàng mới hôm nào chạy 800 mét đã tụt hơi, cuối cùng cũng lê được qua vạch đích.
Tôi kể chuyện này không phải để khoe. Tôi kể vì nó dạy tôi một điều tôi tin đến tận bây giờ: không phải năng khiếu, mà là kỷ luật lặp lại mỗi ngày mới đưa tôi tới đích.
Và điều làm tôi vững tin nhất: nó chuyển giao được. Tôi từng dẫn một người cháu nặng khoảng 90kg chạy được 5km ngay trong lần đầu, đơn giản vì cậu ấy chịu nghe theo và kiên trì. Trong khi đó, một người bạn khác không kiên trì, đến giờ vẫn chạy rất yếu. Hai người cùng đôi chân, cùng điểm xuất phát. Thứ chia đôi họ là một người chịu lặp lại mỗi ngày, còn một người thì không.
Bạn có thấy mình trong câu chuyện này không? Nếu bạn đang sợ mình không đủ tố chất để đi đường dài với nghề, tôi muốn nói thẳng: yếu một chút không sao cả, miễn là đừng buông tay giữa chừng. Đôi dép lúp xúp năm đó dạy tôi rằng người về đích không hẳn là người xuất phát nhanh, mà là người còn lê bước khi những người quanh mình đã ngồi lại bên đường. Kỷ luật hơn năng khiếu — tôi là bằng chứng sống của câu đó.
Kỷ luật giữ nghề: vì sao tôi từ chối vẽ bệnh mỗi ngày
Đôi dép đó không dừng lại ở đường chạy. Nó theo tôi vào phòng khám, mỗi sáng, mỗi ca bệnh.
Làm nha khoa tử tế, với tôi, nghĩa là đầu tư nhiều hơn, tuân thủ chuẩn cao hơn, chịu chi phí lớn hơn. Có người hỏi thẳng: sao anh thay đổi nhiều vậy, đổ tiền vào nhiều vậy, trong khi cái lợi trước mắt đôi khi chỉ nhỉnh hơn năm bảy phần trăm? Tôi hiểu câu hỏi đó. Trên bảng tính, con đường tử tế trông vừa chậm vừa tốn. Tôi vẫn chọn nó. Ngày này qua ngày khác.
Vì cám dỗ là có thật. Nghề này luôn mở sẵn lối tắt: vẽ thêm một cái răng cần chữa, chỉ định một ca điều trị rộng hơn mức bệnh nhân thật sự cần, làm nhanh để ra tiền nhanh. Từ chối những thứ đó, mỗi ngày, cần đúng thứ kỷ luật như dậy sớm xỏ dép ra đường khi cả người còn đau nhừ. Không ai nhìn thấy cái tôi từ chối. Chỉ tôi biết. Và chính chỗ không ai thấy đó mới là nơi nghề tử tế được giữ, hay bị đánh mất.
Để làm đúng, tôi phải học nhiều hơn phần mình được dạy ở trường: dự gần như mọi hội nghị nha khoa có thể tới, học Nội nha (điều trị tủy) và Implant (cấy ghép răng, ghép xương) với các chuyên gia quốc tế hàng đầu. Không phải để có thêm tấm bằng treo tường, mà để mỗi lần cầm dụng cụ, tôi bớt đi một phần hồ đồ.
Làm NGHỀ tử tế, tôi tin, chỉ là biểu hiện của làm NGƯỜI tử tế. Không tách rời được.
Đây là chia sẻ nghề nghiệp của cá nhân tôi, không thay cho việc thăm khám trực tiếp; mỗi ca là một con người cụ thể, cần được bác sĩ khám và tư vấn riêng.
Người thầy dạy tôi kỷ luật là gốc của chính trực
Một phần kỷ luật của tôi không đến từ sách vở, mà từ việc ở gần và lặng lẽ quan sát một người: thầy Phạm Thành Long. Tôi thành thật: ban đầu tôi không thích thầy. Thầy nói nhanh, nói mạnh, nói thẳng đến mức nhiều lúc tôi thấy khó chịu. Nhưng càng học, tôi càng phục. Phục vì kiến thức thật, không hô khẩu hiệu. Và phục hơn cả là sự kỷ luật.
Thầy nói nhiều về chính trực, về tuân thủ pháp luật — không như một bài giảng đạo đức, mà như nếp sống thầy tự đặt lên chính mình. Tôi nhìn cách thầy rèn thể thao, cái tinh thần Ironman không cho phép mình buông giữa đường, và tôi hiểu: kỷ luật với thân thể và kỷ luật với đạo nghề là cùng một gốc. Người sáng nào cũng kỷ luật được với đôi chân mình thì cũng sẽ kỷ luật được với lương tâm mình trước mỗi ca bệnh.
Chỗ đó, tôi nghĩ tới bệnh nhân đang ngồi trên ghế. Sự chính trực không phải món quà trời cho một lần rồi giữ được mãi. Nó là thứ sáng nào cũng phải chọn lại — đúng lúc không ai nhìn, đúng lúc đi tắt sẽ nhanh hơn — y như xỏ đôi dép bước ra khỏi nhà khi trời còn chưa sáng.
1% thất bại của bác sĩ, với bệnh nhân là 100%
Và có một câu, lời một người đàn anh trong nghề, ám ảnh tôi tới tận bây giờ: “Tỷ lệ thành công của bác sĩ là 99%, nhưng 1% thất bại đó, với bệnh nhân dính phải nó, là 100%.”
Bạn dừng lại một chút với con số ấy đi. Chín mươi chín phần trăm nghe thật an lòng. Nhưng người bệnh không sống trong thống kê. Người rơi vào cái 1% kia không mất một phần trăm — họ mất trọn vẹn cái ca của chính họ. Với họ không có “đa số ổn”. Chỉ có cái răng của họ, cái hàm của họ, cái cuộc đời phải ăn, phải cười, phải sống tiếp với kết quả tôi để lại.
Hiểu tới tận xương điều đó rồi, tôi không cho phép mình hời hợt. Không phải vì sợ kiện, sợ mất tiếng. Mà vì mỗi lần ngồi xuống trước một người bệnh, tôi biết mình đang cầm một mảnh đời của một con người thật.
Đây là lý do sâu nhất để tôi từ chối vẽ bệnh, từ chối chỉ định điều trị quá mức. Người ngồi trên ghế không phải một ca để tôi rút tiền ra nhanh hơn. Con số 1% đó, tôi không bao giờ cho phép mình làm tròn thành 0.
Và bạn biết không, dậy sớm xỏ dép đi chạy hay tuân thủ từng bước chuẩn trong phòng khám — với tôi là cùng một thứ kỷ luật. Cả hai đều là lặp lại điều đúng mỗi ngày, kể cả khi không ai nhìn.
Khi nhìn bệnh nhân, tôi thấy chính mình ngày xưa
Nhưng vì sao con số 1% đó với tôi lại nặng đến thế? Vì tôi đã từng ở phía bên kia — phía người mang một khiếm khuyết trên gương mặt mình.
Trước khi trở thành bác sĩ, tôi từng là một người ngại cười. Tôi có hàm răng móm, sai khớp cắn. Mỗi lần chụp ảnh, tôi khép miệng lại. Mỗi lần đứng trước đám đông, tôi chỉ muốn cúi mặt. Cái hàm răng ấy không đau, nhưng nó âm thầm quyết định thay tôi: tôi được cười bao nhiêu, được nói bao nhiêu, được là mình bao nhiêu. Rồi chính nha khoa đã thay đổi đời tôi. Khi hàm răng thay đổi, một điều gì đó bên trong cũng bật dậy theo — tôi dám cười, dám nói, dám nhìn thẳng vào người đối diện.
Đó là lý do tôi chọn nghề này. Không phải vì nó dễ sống. Mà vì tôi đã tự mình đi qua cảm giác bị một hàm răng giam giữ, rồi được bước ra khỏi nó. Nên bây giờ, khi một bệnh nhân ngồi xuống ghế, ngại ngùng đưa tay che miệng lúc nói, trước mắt tôi không phải một hồ sơ bệnh án, mà là hình ảnh tôi của nhiều năm về trước.
Con đường tới đây không có gì trải sẵn. Tôi khởi nghiệp gần như tay trắng: ra trường rất trẻ, không vốn, không quan hệ, không biết một chữ nào về kinh doanh hay marketing. Thứ duy nhất tôi có là sự chăm chỉ. Từ đó, tôi đi tới hai phòng khám hôm nay — Thời Đại và Mekong Thời Đại ở Đồng bằng sông Cửu Long — chuyên sâu về Nội nha (điều trị tủy) và Implant (cấy ghép răng, kèm ghép xương). Và giờ, tôi đang chuyển dần trọng tâm sang một việc khác: dẫn dắt các bác sĩ nha khoa trẻ đi con đường dài tử tế.
Vì khi bạn đã tận mắt thấy một hàm răng đổi được cả một cuộc đời, bạn sẽ không thể làm nghề này qua loa. Đến lúc đó, làm nghề tử tế và làm người tử tế chỉ còn là một.
Gửi bác sĩ trẻ: hãy xỏ đôi dép của bạn hôm nay
Nếu bạn đang chờ đến ngày đủ giỏi, đủ vốn, đủ quan hệ rồi mới bắt đầu làm nghề tử tế, tôi xin nói thật: ngày đó không tự đến. Tử tế không phải cơn cảm hứng để bạn ngồi chờ nó dâng lên. Nó là thứ bạn phải làm đi làm lại mỗi ngày, bằng kỷ luật.
Mà kỷ luật không đợi bạn hoàn hảo. Nó chỉ cần bạn bước ra khỏi nhà — đúng như tôi đã xỏ đôi dép cũ mà chạy, dù có ông già đi bộ còn nhanh hơn. Tôi không có năng khiếu. Tôi chỉ không dừng lại. Nhiều năm sau, đôi dép lúp xúp ấy đưa tôi về đích Marathon 42km và Ironman 70.3.
Bạn không cần xoay chuyển cả sự nghiệp hôm nay. Chỉ cần hôm nay làm cho tử tế cái ca đang có trên tay. Hôm nay nói không với một lối tắt. Hôm nay đọc thêm, hỏi thêm, học thêm được chút nào hay chút đó. Ngày mai, bạn lại làm y như vậy. Đừng quên: tỷ lệ thành công của bạn có thể là 99%, nhưng 1% thất bại đó, với người bệnh dính phải nó, là 100%. Vì con người ấy, bạn không cho phép mình hời hợt.
Yếu một chút, chậm một chút, lúp xúp một chút — chẳng sao cả. Điều duy nhất tôi mong bạn đừng làm là ngồi xuống bên đường và thôi không bước nữa.
Vậy nên hôm nay, bạn cứ xỏ đại đôi dép đang có dưới chân — chẳng cần nó mới, cũng chẳng cần nó đẹp — rồi mở cửa đi ra.
Câu hỏi thường gặp
Kỷ luật hơn năng khiếu — nhưng nếu tôi thật sự không có tố chất thì sao?
Tôi chính là câu trả lời. Chạy 800m đã thở dốc, không đồ nghề, không người cổ vũ, một ông già đi bộ vượt qua tôi. Tố chất của tôi khi bắt đầu gần như bằng không. Thứ đưa tôi tới vạch đích Marathon 42km và Ironman 70.3 không phải tố chất, mà là việc sáng nào cũng xỏ đôi dép bước ra. Tố chất quyết định bạn đi nhanh cỡ nào lúc đầu. Kỷ luật quyết định bạn còn đi hay đã dừng ở mét thứ một nghìn.
Làm nha khoa tử tế thì có sống được với nghề không?
Được, nhưng nó là đường dài chứ không phải cú vụt sáng. Con đường tử tế thường trông chậm và tốn hơn trên bảng tính ngắn hạn. Tôi khởi nghiệp gần như tay trắng và chọn con đường đó suốt nhiều năm, tới hôm nay là hai phòng khám. Niềm tin bệnh nhân được xây bằng những ca làm đúng, lặp lại, và nó bền hơn bất kỳ lối tắt nào. Tôi không hứa nó dễ. Tôi chỉ nói nó sống được — và ngủ ngon hơn.
Là bác sĩ trẻ, tôi nên bắt đầu từ đâu?
Đừng chờ đủ giỏi, đủ vốn, đủ quan hệ. Hôm nay, bạn chọn lấy một việc trong tầm tay: chữa cho tử tế một ca bệnh, nói không với một lối tắt, hay học thêm một điều mình còn thiếu. Mai bạn lại chọn tiếp một việc như vậy. Kỷ luật không cần bạn hoàn hảo — chỉ cần bạn bước ra khỏi cửa.
Về tác giả
BS Đặng Quốc Sỹ là bác sĩ nha khoa, chủ và điều hành hai phòng khám Thời Đại và Mekong Thời Đại tại Đồng bằng sông Cửu Long, chuyên sâu về Nội nha (điều trị tủy) và Implant (cấy ghép răng, kèm ghép xương), đào tạo cùng các chuyên gia quốc tế. Ngoài phòng khám, anh đã hoàn thành Marathon 42km và Ironman 70.3 — bằng chứng sống cho niềm tin “kỷ luật hơn năng khiếu”. Anh dành phần lớn tâm sức hiện nay để làm nghề tử tế, chuẩn mực và dẫn dắt các bác sĩ nha khoa trẻ đi con đường dài. Một phần kỷ luật và tinh thần chính trực của anh được bồi đắp từ quá trình học và quan sát thầy Phạm Thành Long.
Lưu ý: Bài viết này là chia sẻ về nghề nghiệp và trải nghiệm cá nhân của tác giả, không phải tư vấn điều trị. Mỗi ca là một con người cụ thể; nếu bạn có vấn đề răng miệng, hãy đến khám và nghe tư vấn trực tiếp từ bác sĩ.
Bắt đầu bằng đôi dép đầu tiên — nhận cẩm nang miễn phí
Kỷ luật đường dài không bắt đầu bằng một cú nhảy vọt. Nó bắt đầu bằng một việc nhỏ, làm mỗi ngày.
Tôi dựng một cẩm nang miễn phí, Từ Âm Thanh Đến Văn Bản, giúp bạn biến ghi chú, bài giảng, ca lâm sàng thành tri thức của riêng mình. Nó không phải phép màu — chỉ là đôi dép đầu tiên để bạn dám bước.
Vạch đích còn xa. Nhưng 5km đầu tiên bắt đầu từ hôm nay.