Năm 2019. Anh vay 500 triệu.
Mặt bằng, thiết bị, máy nội soi, vật tư — dồn hết vào một phòng khám mở buổi tối. Vợ anh vừa sinh con đầu lòng, còn đang ở cữ trong nhà trọ.
Phòng khám xong. Chưa kịp đón người bệnh đầu tiên.
Thì tối hậu thư tới: đóng cửa, hoặc mất việc. Không riêng anh — cả vợ anh, cả mấy đồng nghiệp đang làm cùng.
Đêm đó anh ra sân, ngồi một mình dưới gốc cau. Không khóc, không gọi ai, cũng không tìm đến một giọt rượu nào để cho dễ ngủ.
Vợ mới sinh, anh không muốn cô ấy biết. Bố mẹ ở quê, anh cũng không muốn ông bà biết. Chỉ còn anh, gốc cau, và khoản nợ nửa tỷ chưa đẻ ra một đồng.
Anh ngồi rất lâu. Rồi anh phải chọn.
Tôi kể bạn nghe chuyện này, không phải để bạn thương anh. Mà vì tôi tin: bác sỹ trẻ nào cũng có một đêm gốc cau của riêng mình — sớm hay muộn.
Người ngồi dưới gốc cau đêm đó
Người ngồi dưới gốc cau đêm ấy là một đồng nghiệp tôi quý — bác sĩ Lê Xuân Dương, bác sĩ tai mũi họng nhi (khám và chữa bệnh tai, mũi, họng cho trẻ em). Anh kể tôi nghe chuyện này, và tôi lặng người. Chúng tôi học chung một khóa, từng thức khuya bên nhau bàn chuyện nghề. Nên cái đêm ấy, tôi hiểu nó thật đến mức nào.
Tôi kể cho bạn, vì tôi gặp nhiều bác sỹ trẻ đang nghĩ mở phòng khám là hái ra tiền, may một phát ăn ngay. Không phải vậy đâu.
Tôi là bác sỹ nha khoa, cũng làm chủ, cũng tự tay điều hành phòng khám nhiều năm. Chuyện tai mũi họng, chuyện nhi khoa, để anh nói — đó là sân của anh. Nhưng cái phần làm nghề y rồi bước ra làm chủ: gánh mặt bằng, gánh lương người, gánh cả nỗi sợ của chính mình — cái đó tôi với anh giống nhau. Và đó là phần tôi muốn kể cho bạn.
Anh chọn đóng cửa.
Cái phòng khám anh dồn 500 triệu vào, vay từng đồng, đặt vào đó cả giấc mơ đầu đời của một người vừa lên chức bố — anh đóng lại khi nó còn chưa kịp đón một người bệnh nào. Riêng tiền mặt bằng coi như mất, khoảng một trăm triệu. Máy nội soi, thiết bị thì anh thu về được phần lớn.
Anh không kiện, cũng không đôi co lấy một câu. Tôi từng hỏi anh: sao không đấu tới cùng, phòng khám là mồ hôi của anh mà. Anh chỉ cười, nói một câu tôi nhớ đến giờ: “Có những trận đáng để mình thắng, nhưng cũng có những trận chỉ đáng để mình đi qua rồi thôi. Làm bác sĩ lâu năm, cái khó nhất là biết trận nào là trận nào.”
Nghe thì nhẹ. Nhưng bạn thử đặt mình vào đêm đó xem. Vợ mới sinh, còn đang ở cữ. Nợ nửa tỷ treo trên đầu. Cả chỗ làm ở bệnh viện cũng bị đem ra làm con tin. Ở tuổi ấy, phần đông chúng ta sẽ chọn cãi cho ra lẽ, chọn giữ bằng được cái mình đã bỏ tiền ra. Anh thì buông. Buông không phải vì hèn — buông vì anh nhìn ra đâu là trận không đáng, và anh còn một thứ lớn hơn để giữ.
Mà tưởng đóng cái phòng khám ấy là xong một chương buồn. Hóa ra mới chỉ là chương đầu.
Ngã rồi đứng dậy: từ phòng khám thứ hai đến tầng 4 Hà Nội
Hai tháng. Chỉ hai tháng sau đêm dưới gốc cau, anh Dương mở lại. Một phòng khám thứ hai, cách nhà trọ và bệnh viện cũ mười lăm cây số.
Tôi hỏi anh lấy đâu ra sức để bước tiếp nhanh đến vậy. Anh bảo, thứ đẩy anh đi không phải tiền, cũng không phải tự ái. Là một câu của vợ. Chị nói, nhẹ thôi: “Anh cứ làm hết sức. Cùng lắm không được thì mình về quê mở lại phòng khám.”
Bạn để ý câu đó nhé. Không phải “anh phải thành công”. Mà là “cùng lắm mình về quê mở lại”. Một đường lùi. Chính cái đường lùi ấy lại cho anh dũng khí để tiến. Có một đôi vai đỡ phía sau, người ta mới dám ngã người về phía trước.
Năm năm trôi qua. Hai phòng khám ở quê đi vào ổn định, số trẻ anh đã khám cứ dày lên — hơn mười ba năm nghề, anh đồng hành cùng chừng năm nghìn em bé. Công chức bệnh viện tỉnh, thu nhập khá, cuộc sống yên. Đến đây thì phần lớn chúng ta sẽ dừng, sẽ giữ. Anh thì không.
Anh buông.
Anh tự tay bỏ hết — hai phòng khám gây dựng bằng mồ hôi, vị trí đã có, bệnh nhân đã quen — để lên Hà Nội. Không phải lên làm ông chủ lớn. Anh thuê tầng 4 nhà người ta để làm phòng khám. Tầng 4. Nhà thuê. Làm lại gần như từ số không.
Vì sao? Vì hai đứa con gái. Anh gọi đó là trách nhiệm chuyển giao thế hệ — muốn cho con một tương lai khác, một môi trường khác. Bố mẹ, người thân phản đối kịch liệt. Đang là bác sĩ có tên tuổi ở quê, tự dưng bỏ hết lên phố ở nhờ tầng 4 nhà người ta. Ai nghe cũng xót.
Chỉ có vợ anh, một lần nữa, đứng về phía anh.
Lên Hà Nội, có ngày thua lỗ. Có giai đoạn dự án online chưa ra đồng thu nhập nào, dù trang của anh đã có tám mươi hai nghìn người theo dõi. Con số nghe thì oai. Nhưng người theo dõi trên mạng không tự trả tiền mặt bằng tầng 4.
Và hôm nay, khi tôi ngồi viết những dòng này, anh Dương vẫn đang dở dang. Phòng khám cũ đã đóng. Phòng khám mới đang hoàn thiện giấy tờ. Nói cho đúng: anh đang xây lại một lần nữa.
Bạn nhìn lại cả chặng đường mà xem. Phòng khám đầu tiên, anh đóng khi nó chưa kịp mở, mất khoản mặt bằng. Hai phòng khám ở quê đang yên đang lành, anh tự tay bỏ. Giờ thì làm lại từ một tầng 4 nhà thuê. Một người ngã đi ngã lại nhiều lần như thế, mà lần nào đứng lên cũng đứng đúng chỗ cũ — chỗ của một bác sĩ tử tế, làm lại từ đầu, không đổi cái ruột bên trong.
Anh nói với tôi, giọng bình thản: “Anh không xấu hổ vì đang phải xây lại. Đứng yên một chỗ mới là cái đáng xấu hổ.”
Bác sĩ nhi tử tế: không bán nỗi sợ của cha mẹ
Có một chuyện về anh Dương tôi kể ra đây, không phải để tâng bốc, mà vì chính tôi cũng phải ngồi lặng một lúc khi nghe.
Người ta mời anh livestream, quảng cáo sản phẩm cho trẻ, thù lao khoảng một trăm triệu mỗi tháng. Anh từ chối. Lý do anh nói với tôi rất gọn: anh không muốn bán nỗi sợ của cha mẹ. Bạn để ý mà xem — một phần ngành nhi sống nhờ chính nỗi lo của người làm cha làm mẹ. Lo con còi cọc, lo con hay ốm vặt, lo con thua bạn kém bè. Vẽ thêm một chút lo, kê thêm một hộp thực phẩm chức năng, là có tiền. Anh Dương không đi đường đó. “Một trăm triệu một tháng nghe rất lớn,” anh nói, “nhưng nếu đổi lại là phải nói quá công dụng một sản phẩm cho trẻ em, thì cái giá đó vẫn quá rẻ so với danh dự của một bác sĩ.”
Anh cũng ngại kê thuốc khi chưa thật cần. Có một câu của anh tôi nhớ mãi: “Bác không kê kháng sinh (thuốc diệt vi khuẩn) hôm nay không phải vì bác coi nhẹ bệnh của con. Mà vì bác không muốn dùng dao mổ để cắt một vết xước nhỏ.”
Tôi hỏi anh, thế cụ thể là làm sao. Anh kể ca bé Bo, ba tuổi rưỡi, ho gần hai tháng. Cha mẹ đưa con đi năm nơi — hai bệnh viện, ba phòng khám — phần lớn đều cho kháng sinh, mà con vẫn ho. Theo anh, gốc rễ nằm ở chỗ ít ai ngờ: bé bị viêm mũi xoang kéo dài (viêm niêm mạc mũi và các xoang cạnh mũi), dịch chảy xuống họng gây ho về đêm. Chữa đúng chỗ đó thì con đỡ. Người mẹ nói một câu anh nhắc lại cho tôi nghe: “Em không sợ tốn tiền, em chỉ sợ để sót bệnh nặng của con.” Tôi là bác sỹ răng hàm mặt, tôi không phán thay anh chuyện chuyên môn nhi — tôi chỉ kể lại đúng những gì anh quan sát và làm.
Điều làm tôi tin anh không phải mấy lời hay. Là chỗ anh đứng: phía trao đi trước. Anh viết những bài hướng dẫn cha mẹ đọc miễn phí trên trang của mình, như bài vì sao trẻ Việt tắm nắng nhiều mà vẫn thiếu vitamin D3 — chỉ để cha mẹ hiểu đúng, bổ sung đúng, không chạy theo quảng cáo.
Tôi quen anh đã lâu. Ngày trước anh cá tính mạnh, quyết liệt, lúc nào cũng muốn giành phần thắng về mình. Vào nghề, làm nhi khoa, rèn giũa mấy năm, tôi thấy anh dịu lại nhiều. Nhẹ đi. Đúng cái nghĩa cũ người ta hay nói: lương y như từ mẫu.
Ngã không phải vấn đề, không đứng dậy mới là
Tôi cứ nghĩ mãi về hình ảnh anh Dương ngồi một mình dưới gốc cau đêm ấy. Một người vừa vay 500 triệu, phòng khám đầu tiên chưa kịp đón bệnh nhân đã phải đóng cửa, mà đêm đó không khóc, không than với ai, cũng không tìm rượu. Thú thật, tôi không chắc ở tuổi ấy tôi đã đủ tĩnh để ngồi yên được như anh.
Anh có một câu tôi nhớ mãi: “Ngã không phải vấn đề. Không đứng dậy mới là vấn đề.” Anh nói câu đó không phải để lên gân. Anh nói bằng giọng của một người đã ngã thật, rồi sáng hôm sau vẫn đi làm, hai tháng sau vẫn mở lại phòng khám thứ hai. Và hôm nay, ở tuổi ngoài bốn mươi, anh vẫn đang xây lại một lần nữa, từ tầng bốn một ngôi nhà thuê giữa Hà Nội.
Nên nếu bạn là một bác sỹ trẻ đang nghĩ mở phòng khám là hái ra tiền, may một phát ăn ngay, tôi xin nói thật lòng: không phải vậy. Đây là đường dài. Có chặng bạn sẽ ngã. Tôi không hứa cứ làm là được — không ai hứa được điều đó với bạn. Tôi chỉ tin: giữ được sự tử tế với nghề, với bệnh nhân, thì mới đi xa. Anh Dương đi tới hôm nay là nhờ vậy.
Nếu chuyện của anh làm bạn thấy đỡ cô đơn hơn một chút trên con đường của mình, thế là đủ rồi.
Về tác giả
Tôi là BS Đặng Quốc Sỹ, bác sỹ Răng Hàm Mặt, chuyên sâu Nội nha (điều trị tủy răng) và Implant/ghép xương (trồng răng, cấy ghép xương cho răng đã mất). Tôi được học với nhiều chuyên gia quốc tế, làm chủ và điều hành phòng khám nhiều năm ở Đồng bằng sông Cửu Long, và nhiều năm nay dành phần lớn tâm sức để dẫn dắt các bác sỹ trẻ theo hướng nha khoa tử tế, chuẩn mực.
Với tôi, kỷ luật hơn năng khiếu — mỗi ngày tốt hơn 1%, đặt an toàn của bệnh nhân trên lợi nhuận, và từ chối vẽ bệnh. Tôi viết bài này không phải để quảng cáo cho ai. Câu chuyện của anh Dương chạm đúng điều tôi trăn trở suốt bao năm làm nghề: làm nghề y là một chuyện, bước ra làm kinh doanh y khoa lại là chuyện hoàn toàn khác. Cả tôi và anh Dương đều chịu ảnh hưởng từ tư duy của thầy Phạm Thành Long trên con đường ấy.
Câu hỏi thường gặp
Bác sỹ trẻ, ít vốn, có nên mở phòng khám không? Không có câu trả lời chung cho tất cả. Nhưng chuyện anh Dương cho thấy một điều: vốn ít không đáng sợ bằng ảo tưởng “may một phát ăn ngay”. Hãy vững tay nghề trước, chuẩn bị cho mình một đường lùi an toàn, và xác định ngay từ đầu đây là đường dài. Tôi không hứa “cứ làm là được”. Tôi chỉ tin: đi chậm mà giữ được tử tế thì đi xa hơn.
Khởi nghiệp y khoa thất bại rồi, nên làm gì? Anh Dương từng đóng cửa phòng khám đầu tiên, mất tiền, rồi làm lại — nhiều lần. Điều tôi rút ra: đừng lao vào ăn thua đủ. Giữ lại bộ giá trị của mình, rồi bắt đầu lại từ đúng chỗ mình đang đứng. Như anh nói, ngã không phải là vấn đề — không đứng dậy mới là vấn đề.
Làm sao vừa làm nghề y tử tế vừa sống được với nghề? Anh Dương từ chối hợp đồng quảng cáo một trăm triệu mỗi tháng vì không muốn nói quá công dụng một sản phẩm cho trẻ. Anh chọn trao đi trước — viết bài miễn phí cho cha mẹ đọc, chữa đúng bệnh thay vì kê thừa thuốc. Con đường ấy chậm hơn, nhưng nó xây được thứ quảng cáo không mua nổi: niềm tin. Và về lâu dài, niềm tin mới là thứ nuôi được phòng khám.
Bài viết này là chia sẻ về nghề và lời giới thiệu một người đồng nghiệp tôi quý, không phải tư vấn điều trị. Mỗi đứa trẻ, mỗi tình trạng một khác — vấn đề sức khỏe của con, xin bạn đưa bé đi khám bác sĩ trực tiếp; các nội dung y khoa cụ thể, xin xem trên trang của bác sĩ Lê Xuân Dương hoặc hỏi bác sĩ điều trị của con.