Có một sự thật mà tôi luôn nói thẳng với những người trẻ hỏi tôi về nghề: tôi không phải là người có năng khiếu.
Tôi không phải kiểu bác sỹ cầm tay là “vào việc ngay”. Tôi không phải người làm một lần là xong, một lần là đẹp. Thậm chí, có những thao tác rất đơn giản mà nhiều đồng nghiệp làm rất nhanh, rất nhẹ nhàng, thì với tôi lại rất khó. Tôi làm chậm. Tôi lúng túng. Và tôi phải làm đi làm lại rất nhiều lần.
Tôi viết bài này cho những bác sỹ trẻ — và cho bất kỳ ai — đang âm thầm nghĩ rằng “hình như mình không đủ giỏi để theo nghề này”. Vì tôi đã từng nghĩ y hệt như vậy.
Những ngày tôi nghi ngờ chính mình
Có những ca điều trị, tôi bước ra khỏi phòng mà trong đầu vẫn còn quay cuồng: “Giá như mình làm tốt hơn… Giá như mình xử lý gọn hơn…” Có lúc tôi nhìn đồng nghiệp làm mà tự hỏi: tại sao họ làm dễ như vậy, còn mình thì không?
Thú thật, đã có những ngày tôi nghi ngờ năng lực của mình, nghi ngờ lựa chọn của mình, và thậm chí nghi ngờ rằng mình có phù hợp với nghề này hay không.
Nếu bạn là một bác sỹ trẻ đang ở trong cảm giác đó — tôi hiểu. Tôi đã đứng đúng chỗ bạn đang đứng.
Bài học lớn nhất: yếu kém không đáng sợ, bỏ cuộc mới đáng sợ
Rồi tôi nhận ra một điều đã thay đổi cả sự nghiệp của mình: yếu kém không phải là vấn đề. Bỏ cuộc mới là vấn đề.
- Tôi không giỏi bẩm sinh, vậy thì tôi bù bằng kỷ luật.
- Tôi không nhanh, vậy thì tôi làm chậm nhưng làm chắc.
- Tôi không khéo tay, vậy thì tôi luyện tay nhiều hơn người khác.
Có những kỹ thuật tôi phải tập đi tập lại rất nhiều lần. Có những đêm tôi ngồi xem lại ca điều trị, tự mổ xẻ từng chi tiết — không phải để tự trách, mà để không lặp lại sai sót. Bởi trong y khoa, một sai sót nhỏ cũng có thể trả giá rất lớn.
Tôi chấp nhận một sự thật: tốc độ phát triển của tôi chậm hơn nhiều người. Nhưng tôi chưa bao giờ cho phép mình đi sai hướng. Và tôi không so mình với ai khác — tôi chỉ so mình của hôm nay với mình của hôm qua. Mỗi ngày, tay vững hơn một chút, tư duy rõ ràng hơn một chút, bình tĩnh hơn một chút khi xử lý ca khó.
Câu chuyện ngoài phòng khám: từ “béo” đến Iron Man
Nếu bạn nghĩ “kỷ luật thắng năng khiếu” chỉ là một câu nói đẹp, tôi xin kể một câu chuyện rất đời của mình.
Có một thời tôi bị gọi là “béo” — cái biệt danh đó theo tôi đến tận những năm đại học. Hồi đó tôi chạy khoảng 500 mét đã sóc hông, mệt nhoài, và tin chắc rằng mình là người không có sức bền, không hợp với thể thao.
Rồi tôi áp dụng đúng nguyên tắc đã dùng trong nghề: không có năng khiếu thì bù bằng kỷ luật, đi chậm nhưng đi đều. Tôi bắt đầu tập chạy bộ một cách nghiêm túc. Từ vài cây số đầu tiên, tôi chạy được 5 km, rồi 21 km. Và chỉ sau khoảng một năm, tôi hoàn thành cự ly full marathon 42 km — rồi đạt Iron Man 70.3, điều mà chính tôi của ngày bị gọi là “béo” sẽ không bao giờ dám tin.
Tôi kể chuyện này không phải để khoe thành tích, mà vì nó là bằng chứng rõ ràng nhất cho điều tôi tin: bạn không cần bắt đầu bằng tài năng. Bạn cần bắt đầu, và không dừng lại. Người từng không chạy nổi 500 mét vẫn có thể về đích một cuộc đua mà nhiều người mơ ước — nếu họ chịu đi từng bước, đều đặn, đủ lâu. Nghề y cũng vậy.
Chính sự vụng về đã dạy tôi sự tử tế
Điều đặc biệt là, chính vì từng vụng về, từng yếu, tôi lại thấu hiểu nỗi sợ của bệnh nhân hơn. Tôi hiểu cảm giác lo lắng khi nằm trên ghế nha khoa, cảm giác sợ đau, sợ sai, sợ bị bỏ rơi — vì tôi cũng từng sợ chính mình chưa đủ tốt.
Có lẽ vì vậy mà tôi luôn giải thích kỹ hơn, làm chậm lại khi cần, và không bao giờ coi thường cảm xúc của người ngồi trước mặt. Tôi không xem họ là “một ca điều trị”. Tôi xem họ là một con người đang đặt niềm tin vào mình.
Điểm yếu, nếu bạn không trốn tránh nó, có thể trở thành nguồn gốc của sự đồng cảm — thứ mà không trường lớp nào dạy được.
Từ tự rèn mình đến dẫn dắt người khác
Có một điều thú vị: chính những năm tháng chật vật vì “không có năng khiếu” lại trở thành tài sản lớn nhất của tôi khi bắt đầu dẫn dắt các bác sỹ trẻ.
Vì tôi từng đi chậm, tôi hiểu rõ từng chỗ mà một người mới dễ vấp. Vì tôi từng nghi ngờ bản thân, tôi biết các bạn trẻ cần được động viên ở thời điểm nào. Tôi không dạy họ từ vị trí của một người “giỏi bẩm sinh”, mà từ vị trí của một người đã đi qua đúng con đường đó bằng kỷ luật.
Tôi luôn tâm niệm một câu: bạn không thể dẫn người khác đến nơi mà chính mình chưa từng đặt chân tới. Đó là lý do tôi không ngừng học — nội nha, chỉnh nha, implant — và mời cả những chuyên gia hàng đầu về tận địa phương để cập nhật cho mình và cho đội ngũ. Tôi muốn chắc rằng khi mình chỉ đường cho ai đó, đó là con đường mình đã thật sự đi qua.
Điều khiến tôi tự hào nhất không phải là số phòng khám, mà là khoảnh khắc nhìn thấy những bác sỹ trẻ đến với mình từ con số gần như bằng không, và sau khoảng một năm đến một năm rưỡi, các bạn trở nên vững vàng về chuyên môn — có người đã thành cái tên được nhắc đến trong khu vực. Một mô hình phòng khám tử tế mà tôi đồng hành đã hoạt động tốt, và đang chuẩn bị được nhân rộng thêm.
Với tôi, đó là minh chứng đẹp nhất cho điều mình tin: nếu kỷ luật có thể đưa một người “không năng khiếu” đi xa đến vậy, thì nó cũng có thể làm điều tương tự cho bất kỳ bác sỹ trẻ nào — miễn là họ không bỏ cuộc.
Tôi cũng muốn nói thật: con đường này không có công tắc thần kỳ nào để “hết dở thành giỏi” sau một đêm. Có những giai đoạn tôi tiến rất chậm, chậm đến mức nản lòng. Nhưng tôi học được rằng tiến bộ thường không đến theo một đường thẳng — nó đến theo từng đợt, sau những quãng tưởng như giậm chân tại chỗ. Điều quan trọng là ở lại đủ lâu trong cuộc chơi để những đợt tiến bộ ấy kịp xảy ra.
Gửi các bác sỹ trẻ: vài điều tôi ước có người nói với mình sớm hơn
- Đừng đo mình bằng người giỏi nhất phòng. Hãy đo mình bằng chính mình của hôm qua.
- Chậm mà đúng hướng còn hơn nhanh mà sai. Trong y khoa, đi đúng quan trọng hơn đi nhanh.
- Biến mỗi sai sót thành một bài học được ghi lại, đừng để nó trôi qua trong cảm giác tội lỗi.
- Tay nghề có thể rèn, kỹ thuật có thể học — nhưng kỷ luật và sự tử tế thì phải tự chọn mỗi ngày.
Đến hôm nay, tôi vẫn không dám nhận mình là bác sỹ giỏi nhất. Nhưng tôi dám chắc một điều: tôi là bác sỹ không bỏ cuộc, không làm ẩu, và không phản bội lương tâm nghề nghiệp của mình.
Nếu bạn đang thấy mình chậm hơn, vụng hơn người khác — xin đừng vội kết luận rằng bạn không hợp với nghề. Có thể bạn chỉ đang ở đoạn đầu của một hành trình dài mà kỷ luật, chứ không phải năng khiếu, mới là thứ quyết định bạn đi được bao xa.
Bạn là bác sỹ trẻ đang trên hành trình đó? Hãy để lại bình luận chia sẻ khó khăn của bạn — và nếu bài viết hữu ích, hãy gửi cho một đồng nghiệp đang cần nó.
BS Đặng Quốc Sỹ — không giỏi bẩm sinh, chỉ chọn kỷ luật và sự tử tế mỗi ngày. Đọc thêm hành trình của tôi.