Có một thời gian dài, tôi từng nghĩ rằng “phi thường” là điều gì đó rất lớn. Phải giỏi hơn người khác.
Phải làm được những điều hiếm. Phải tạo ra dấu ấn mà người khác phải nhắc đến. Nhưng càng đi lâu trong nghề y, tôi càng nhận ra: thứ khó nhất không phải là trở nên phi thường, mà là giữ được sự bình thường một cách tử tế, lâu dài và không lệch chuẩn. Và có lẽ, đó mới là dạng phi thường hiếm nhất.
Bình Thường Không Đồng Nghĩa Với Tầm Thường
Trong xã hội hiện đại, “bình thường” thường bị hiểu sai. Bình thường bị gán với nhạt nhòa. Bình thường bị xem là thiếu nổi bật. Bình thường đồng nghĩa với không đủ giỏi. Nhưng trong những ngành nghề chăm sóc con người, đặc biệt là y khoa, bình thường chính là nền móng của mọi điều bền vững. Một ca khám diễn ra đúng quy trình. Một chẩn đoán không vội vàng. Một quyết định không bị chi phối bởi cảm xúc nhất thời. Những điều đó nghe rất bình thường. Nhưng để làm được mỗi ngày, trong nhiều năm, lại là điều không hề dễ.
Phi Thường Không Nằm Ở Kết Quả, Mà Nằm Ở Cách Đi
Rất nhiều người chỉ nhìn thấy “phi thường” ở kết quả cuối cùng. Một ca khó được xử lý trọn vẹn. Một bệnh nhân hồi phục ngoài mong đợi. Một quyết định chính xác trong tình huống ngặt nghèo. Nhưng người làm nghề sẽ hiểu: kết quả chỉ là phần nổi.
Phần chìm là:
– Những lần kiềm lại để không quyết định vội
– Những lần chấp nhận chưa can thiệp ngay
– Những lần nói “tôi cần thêm thời gian theo dõi”
Đó là những khoảnh khắc rất bình thường, nhưng chính chúng tạo ra kết quả phi thường về sau.
Sự Phi Thường Thật Sự Không Ồn Ào
Một điều tôi nhận ra khi quan sát những người làm nghề lâu năm: những người thật sự vững thường rất ít khi nói về sự phi thường. Họ không cần phải kể lại những ca khó. Không cần phóng đại những quyết định của mình. Không cần dùng câu chuyện để xây dựng hình ảnh. Họ để cho:
– Sự ổn định
– Sự an toàn
– Và sự tin cậy
nói thay cho tất cả. Trong y khoa, đây là dạng “phi thường thầm lặng”, nhưng lại là dạng mà bệnh nhân cần nhất.
Khi Nghề Nghiệp Đòi Hỏi Ta Phải Trở Về Với Điều Căn Bản
Làm nghề y lâu, người ta rất dễ bị cuốn theo:
– Công nghệ mới
– Phương pháp mới
– Kỹ thuật mới
Tất cả đều quan trọng. Nhưng nếu không giữ được điều căn bản, thì càng mới, càng dễ sai. Điều căn bản là gì?
– Lắng nghe đủ
– Khám đủ
– Hiểu đủ
– Và không bỏ qua những dấu hiệu nhỏ
Những điều này nghe rất bình thường. Nhưng chính chúng là thứ phân biệt giữa một người làm nghề lâu dài và một người chỉ đi nhanh một đoạn.
Từ Bình Thường Trở Nên Phi Thường Là Một Hành Trình Nội Tâm
Phi thường không đến từ việc làm nhiều hơn người khác. Phi thường đến từ việc ít làm sai hơn trong thời gian dài. Muốn vậy, người làm nghề phải:
– Biết kiểm soát cái tôi
– Biết nghi ngờ chính mình
– Và biết giữ kỷ luật nội tâm
Đây là hành trình bên trong, không ai nhìn thấy, không ai vỗ tay, nhưng quyết định toàn bộ sự nghiệp phía trước.
Trong Nghề Chăm Sóc Con Người, Sự Bền Bỉ Quan Trọng Hơn Sự Bùng Nổ
Có những người làm nghề rất xuất sắc trong một giai đoạn ngắn. Nhưng cũng có những người âm thầm đứng vững suốt nhiều năm. Là bác sĩ, tôi hiểu rất rõ:
người bệnh không cần một bác sĩ bùng nổ, họ cần một bác sĩ luôn có mặt, luôn ổn định và luôn đáng tin. Sự bền bỉ đó được tạo nên từ hàng ngàn hành động bình thường:
– Đến đúng giờ
– Làm đúng quy trình
– Không bỏ qua chi tiết nhỏ
Đó là cách bình thường trở nên phi thường mà không cần ai phải gọi tên.
Sự Phi Thường Đôi Khi Chỉ Là Không Đánh Mất Mình
Có những thời điểm trong nghề, cám dỗ rất lớn:
– Cám dỗ đi nhanh
– Cám dỗ chiều theo kỳ vọng
– Cám dỗ bỏ qua bước cần thiết
Giữ được mình trong những khoảnh khắc đó đã là phi thường. Không phải vì ta làm được điều lớn lao,
mà vì ta không đánh mất những nguyên tắc nhỏ nhưng sống còn.
Người Đi Lâu Luôn Có Một Nhịp Riêng
Quan sát những người đi lâu trong nghề, tôi thấy họ có một điểm chung: họ không chạy theo nhịp của người khác. Họ có nhịp của riêng mình.
– Chậm hơn khi cần
– Dừng lại khi cần
– Và tiếp tục khi đã sẵn sàng
Nhịp đó nhìn qua thì rất bình thường. Nhưng chính nhịp đó giúp họ không gãy giữa đường.
Bài Học Cho Người Làm Nghề Y
Nếu phải rút ra một bài học từ tinh thần “từ bình thường trở nên phi thường”, thì với tôi, đó là: Làm nghề y không phải là trở nên đặc biệt hơn người khác, mà là giữ được sự đúng đắn, tử tế và chuẩn mực trong thời gian dài. Không phải ngày nào cũng có ca khó. Không phải ngày nào cũng có quyết định lớn.
Nhưng ngày nào cũng có:
– Trách nhiệm
– Sự cẩn trọng
– Và sự lựa chọn giữa dễ và đúng
Chọn đúng đủ lâu, đó chính là phi thường. Khi nhìn lại hành trình làm nghề, tôi không còn hỏi mình:
“Làm sao để trở nên giỏi hơn người khác?” Tôi hỏi: “Làm sao để không đánh mất sự bình thường đúng nghĩa của một bác sĩ?” Bởi vì trong nghề chăm sóc con người,
bình thường một cách tử tế, lâu dài và có trách nhiệm chính là dạng phi thường hiếm nhất. Và nếu có một điều tôi tin chắc, thì đó là: những người âm thầm giữ được điều bình thường đó, chính là những người sẽ đi xa nhất, dù không cần phải đi nhanh.