Có những người trong nghề y không cần xuất hiện quá nhiều, cũng không cần nói về mình quá lâu, nhưng chỉ cần quan sát cách họ làm việc là đủ để mình phải suy nghĩ. Không phải vì họ làm điều gì quá khác biệt, mà vì họ giữ được một nhịp rất riêng giữa một môi trường vốn luôn căng thẳng, gấp gáp và đầy áp lực.
Bác sĩ Yến là một người như vậy đối với tôi.
Bài viết này không nhằm trả lời câu hỏi “bác sĩ Yến là ai”. Những thông tin đó, nếu cần, đã có ở nhiều nơi. Tôi muốn viết về Yến dưới một góc khác: góc nhìn của một người làm nghề y, quan sát một người đồng nghiệp, và từ đó soi lại chính cách mình đang sống và đang làm nghề.
Ấn Tượng Đầu Tiên Không Đến Từ Chuyên Môn
Trong y khoa, rất dễ để người ta gây ấn tượng bằng kiến thức, bằng kỹ thuật, bằng học vị. Nhưng ấn tượng đầu tiên tôi có về Yến lại không nằm ở những điều đó.
Đó là sự điềm tĩnh.
Không phải sự điềm tĩnh lạnh lùng, mà là sự bình thản của người hiểu rõ mình đang làm gì và vì sao mình làm điều đó. Sự bình thản này không khiến người khác cảm thấy xa cách, ngược lại, nó tạo ra cảm giác an tâm – thứ mà bất kỳ bệnh nhân nào cũng cần trước khi cần đến thuốc men hay phác đồ điều trị.
Làm nghề y lâu năm, tôi nhận ra rằng: cảm giác an toàn đôi khi còn quan trọng hơn cả chẩn đoán chính xác ở thời điểm ban đầu.
Một Người Không Vội Vàng Dù Nghề Nghiệp Luôn Gấp Gáp
Y khoa là ngành của những quyết định nhanh, của áp lực thời gian, của những tình huống không cho phép chậm trễ. Nhưng điều thú vị là: những người làm nghề lâu và vững thường không mang dáng vẻ vội vàng.
Yến thuộc nhóm đó.
Quan sát cách Yến tiếp cận công việc, tôi thấy một nhịp làm việc rất ổn định. Không hấp tấp, không khoa trương, không tạo cảm giác mình đang “rất bận” để chứng minh giá trị.
Sự ổn định này không phải do thiếu việc, mà là do biết ưu tiên. Biết lúc nào cần nhanh, lúc nào cần chậm. Biết khi nào cần quyết đoán, khi nào cần lắng nghe.
Trong nghề y, đây là một dạng trí tuệ mà sách vở không dạy.
Không Dùng Quyền Lực Của Áo Blouse
Áo blouse trắng luôn đi kèm với một dạng quyền lực vô hình. Quyền lực của kiến thức. Quyền lực của vị thế. Quyền lực khiến người đối diện dễ tin và dễ nghe theo.
Có những người vô thức lạm dụng quyền lực đó. Nhưng ở Yến, tôi không thấy điều này.
Cách Yến trao đổi với bệnh nhân không mang cảm giác “trên – dưới”. Không phải kiểu nói để người khác phải phục tùng, mà là kiểu nói để người khác hiểu và cùng tham gia vào quá trình điều trị.
Điều này rất khó, nhất là khi mình thực sự biết nhiều hơn người đối diện. Nhưng chính sự tiết chế này mới tạo ra sự tôn trọng hai chiều.
Làm nghề càng lâu, tôi càng tin rằng: người thầy thuốc giỏi không phải là người khiến bệnh nhân sợ, mà là người khiến họ tin.
Sự Tận Tâm Thể Hiện Qua Những Chi Tiết Nhỏ
Không phải ai tận tâm cũng thể hiện bằng việc ở lại bệnh viện muộn hay làm những điều quá lớn lao. Nhiều khi, sự tận tâm nằm ở những chi tiết rất nhỏ.
Ở cách hỏi thêm một câu dù ca khám đã gần kết thúc.
Ở cách giải thích lại một vấn đề tưởng chừng bệnh nhân đã hiểu.
Ở việc không xem nhẹ những biểu hiện mơ hồ.
Những điều này, nếu chỉ nhìn qua, rất dễ bị bỏ qua. Nhưng với người trong nghề, đó là dấu hiệu của một người thật sự đặt con người lên trước quy trình.
Yến khiến tôi nhớ lại lý do ban đầu mình chọn ngành y, trước khi bị cuốn vào guồng quay của chỉ tiêu, thời gian và áp lực.
Một Hành Trình Không Cần Phải Ồn Ào
Trong thời đại mà hình ảnh cá nhân ngày càng được chú trọng, không ít người làm nghề y cảm thấy áp lực phải xuất hiện nhiều hơn, phải nói nhiều hơn, phải chứng minh nhiều hơn.
Yến không đi theo hướng đó.
Cô không xây dựng hình ảnh bằng sự ồn ào. Không cố gắng biến mình thành “nhân vật”. Thay vào đó, Yến để công việc tự nói lên giá trị của mình.
Đây là con đường chậm hơn, nhưng bền hơn. Và quan trọng nhất: nó giúp người làm nghề không bị tách rời khỏi bản chất của nghề.
Biết Giữ Mình Trong Một Nghề Dễ Mài Mòn Cảm Xúc
Y khoa không chỉ mài mòn thể lực, mà còn mài mòn cảm xúc. Tiếp xúc liên tục với bệnh tật, lo lắng, đau đớn, nếu không biết cách giữ mình, rất dễ trở nên chai sạn hoặc kiệt quệ.
Quan sát Yến, tôi thấy một sự cân bằng khá rõ. Không quá lạnh để mất đi sự đồng cảm, nhưng cũng không để cảm xúc cuốn đi quá xa.
Đây là trạng thái rất khó đạt được. Nó đòi hỏi sự tự quan sát liên tục, sự trung thực với chính mình, và đôi khi là khả năng dừng lại đúng lúc.
Không phải ai cũng đủ tỉnh táo để làm được điều này trong một nghề nhiều áp lực như y khoa.
Điều Tôi Trân Trọng Nhất Ở Bác Sĩ Yến
Nếu phải nói ngắn gọn, điều tôi trân trọng nhất ở Yến là sự nhất quán.
Nhất quán giữa cách nói và cách làm.
Nhất quán giữa hình ảnh bên ngoài và giá trị bên trong.
Nhất quán trong cách đối xử với bệnh nhân, đồng nghiệp và chính mình.
Sự nhất quán này không tạo ra hào quang tức thì, nhưng nó tạo ra niềm tin. Và trong y khoa, niềm tin là thứ tài sản quý giá nhất.
Nhìn lại hành trình của bác sĩ Yến, tôi không thấy một câu chuyện để ngưỡng mộ từ xa. Tôi thấy một tấm gương đủ gần để soi lại chính mình.
Soi xem mình có đang vội quá không.
Soi xem mình có đang dùng kiến thức để phục vụ hay để áp đặt.
Soi xem mình còn giữ được bao nhiêu sự tử tế ban đầu khi bước vào nghề.
Có thể chúng ta không cần trở thành ai đó thật nổi bật. Nhưng nếu có thể trở thành một người làm nghề vững vàng, tử tế và bền bỉ, thì đó đã là một thành tựu rất lớn.
Và đôi khi, chỉ cần quan sát một người đồng nghiệp đi đúng hướng, cũng đủ để nhắc mình quay lại với những giá trị cốt lõi nhất của nghề y.